مجموعه روانشناسی
این مجموعه شامل (بالینی، عمومی، روانسنجی، صنعتی و سازمانی، بالینی کودک و نوجوان، علوم شناختی- ذهن، مغر و تربیت، روانشناسی شناختی)
مجموعه روانشناسی یکی از رشتههای گروه علوم انسانی است، که کلیه فارغ التحصیلان دورههای کارشناسی بدون توجه به نوع مدرک تحصیلیشان میتوانند در آزمون ورودی کارشناسی ارشد روانشناسی شرکت نمایند. مجموعه روانشناسی ویژگیهای خاصی دارد که آن را به نحوی از سایر رشتهها متمایز میسازد. از جمله اینکه این رشته جذابیت خاصی دارد چرا که به عنوان یک علم کاربردی در خدمت زندگی بهتر قرار دارد. روانشناسی درباره شما، دیگران، رفتارها، عملکرد ذهن و آنچه که به آسانی قابل مطالعه نیست سخن میگوید. گرچه با وجود جذابیت این رشته در عین حال باید توجه داشت که دستیابی به این موارد کار چندان آسانی نیست.
از طرفی تعلق این رشته به دو مجموعهی کلی علوم انسانی و علوم پایه از دیگر ویژگیهای منحصر به فرد آن است. از آنجایی که رشته روانشناسی از سویی به مطالعه سختافزار (دستگاه عصبی و غدد) و از سویی دیگر با مطالعه نرمافزار (رفتار، واکنش، عملکرد، تفکر و ...) در ارتباط است عدهای آن را متعلق به مجموعه انسانی و عدهای متعلق به مجموعه علوم پایه و پزشکی میدانند، همانطور که آزمون این رشته نیز، هم توسط وزارت علوم هم توسط وزارت بهداشت برگزار میگردد.
به طور کلی روانشناسی یعنی شناخت روان و ذهن افراد که ما از طریق مشاهده رفتار و جلوههای آن به بررسی ذهن و ساختار آن میپردازیم.
*روانشناسی بالینی:
پر طرفدارترين گرايش اين مجموعه است. روانشناسي باليني با ارزيابي، تشخيص و درمان اختلالات از اختلالات باليني شديد تا مشكلات جزئي فردي كه به نحوي عملكرد فرد را در زندگي با مشكل مواجه كرده است، سروكار دارد. كارشناس ارشد روانشناسي باليني ميتواند به عنوان روانشناس باليني در بيمارستانهاي رواني، كلينيكهاي روانشناسي، مراكز مشاوره و راهنمايي، سازمان بهزيستي و ادارات مربوطه به صورت فردي يا گروهي مشغول گردد. امكان ادامه تحصيل در اين گرايش در مقطع دكترا در انستيتو روانپزشكي تهران و دانشگاه علوم بهزيستي، تربيت مدرس وجود دارد.
*روانشناسي عمومي:
ديگر گرايش اين مجموعه است كه به نسبت به گرايشهاي ديگر ظرفيت پذيرش بالاتري را نيز به خود اختصاص داده است. روانشناسي عمومي با مسائلي چون رفتار، رشد، هوش، يادگيري، حافظه، انگيزه، هيجان، بهنجاري و ناهنجاري و رفتارهاي اجتماعي سروكار دارد. كارشناس ارشد روانشناسي عمومي ميتواند به كار درمان مشكلات خانوادگي، بين فردي، فردي، تحصيلي، شغلي، زناشوئي و پژوهشهاي روانشناختي، خدمات روانشناسي در مراكز بهزيستي و بهداشت رواني بپردازد. در دانشگاههاي تربيت مدرس، علامه طباطبائي، الزهرا، شهيد چمران اهواز، شيراز، علوم تحقيقات و شهيد بهشتي امكان ادامه تحصيل در مقطع دكترا براي اين گرايش محيا ميباشد.
*روانسنجي:
گرايش سوم مجموعه روانشناسي است كه كمترين تعداد داوطلب و در عين حال كمترين تعداد پذيرش را دارا است. روانسنجي عمدتاً با آمار، شيوههاي سنجش در آموزش و پرورش و يادگيري، ارزيابي روانشناختي از طريق آزمونهاي رواني و شيوههاي گزينش در ارتباط است. كارشناس ارشد روانسنجي ميتواند به كار اجراي آزمونهاي رواني _ تشخيصي، سنجش هوش، ويژگيهاي شخصيتي، آسيبهاي مغزي، عقب ماندگيهاي ذهني، ارزيابي در آموزش و پرورش، سازمان سنجش و دادهپردازي مشغول گردد. يا به همراه يك تيم درمان در كلينيكهاي روانشناختي مشغول به كار گردد. گرايش روانسنجي در حال حاضر در ايران دكترا دارد ولي اساتيد داراي تخصص اين گرايش در ايران بسيار محدودند.
*روانشناسي صنعتي و سازماني:
روانشناسي صنعتي و سازماني پلي است بين روانشناسي محض و مهندسي انساني. اين رشته عمدتاً با علل، معلولهاي رفتاري، تأثيرات متقابل فرد و محيط كار و اثرگذاري محيط - فرد بر روي هم بحث ميكند. گرچه ظرفيت پذيرش در اين رشته بسيار محدود است ولي امروزه بسياري از كارخانجات ضرورت آن را حس كردهاند و در صدد بهرهگيري از روانشناسان صنعتي در بهبود شرايط كاري خود هستند.
*روانشناسي باليني كودك و نوجوان:
اين گرايش همگام با روانشناسي باليني است با اين تفاوت كه با اختلالات دوران كودكي و نوجواني سروكار دارد.
*روانشناسي شناختي:
رشته روانشناسي شناختي به بررسي فرآيندهاي دروني ذهن از قبيل حل مسئله، حافظه، ادراك، شناخت، زبان و تصميمگيري ميپردازد. موضوعاتي از اين قبيل كه انسان چگونه و با چه ساختاري به درك، تشخيص و حل مسئله ميپردازد و اين كه ذهن چگونه اطلاعات دريافتي از حواس (مانند بينايي يا شنوايي) را درك ميكند و يا اينكه حافظه انسان چگونه عمل ميكند و چه ساختاري دارد؛ از عمده مسائل قابل توجه دانشمندان اين رشته ميباشد. محققين روانشناسي شناختي به ذهن همچون دستگاه پردازشگر اطلاعات مينگرند و رويكرد آنان به مطالعه مغز و ذهن بر پايه تشابه عملكرد مغز با رايانه است.
*علوم شناختي-ذهن، مغز و تربيت:
بي ترديد از آنجا كه حيات انسان و جامعه وابسته به كاركردهاي مغزي اوست، شناخت ما از مغز و ذهن ميتواند تأثير به سزايي بر همه ابعاد حيات انسان داشته باشد. همه اين حوزهها با علوم شناختي رابطهاي تنگاتنگ دارند و به همين دليل رشته هايي چون هوش مصنوعي، آموزش و پرورش شناختي، رواندرماني شناختي، شناخت اجتماعي و روانشناسي سياسي، روانشناسي تحليل اطلاعات و رسانههاي گروهي، علوم دفاعي شناختي، اقتصاد شناختي، مهندسي شناختي و غيره پديد آمدهاند تا با استفاده از يافتههاي علوم شناختي در باره مغز و ذهن انسان، زمينه استفاده بهينه از اين وديعه الهي را فراهم ساخته، كاستيهاي آنرا جبران و از بروز خطاهاي ذهني انسان جلوگيري نمايند. در این میان تأثیر علوم شناختی بر آموزش و پرورش یک امر طبیعی است، زیرا کودک از اولین روزهای حیات خود فعالانه به یادگیری میپردازد و ذهن و مغز خود را شکل میدهد. این دسته به رابطه ذهن، مغز و تربیت در علوم شناختی اشاره دارد.
مجموعه علوم تربیتی 1
این مجموعه شامل:(مدیریت آموزشی، برنامهریزی آموزشی، برنامهریزی درسی، تکنولوژی آموزشی، مدیریت و برنامهریزی آموزش عالی، تحقیقات آموزشی، آموزش بزرگسالان، تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش)
انسان موجودی اجتماعی است و علاوه بر تعلق به خانواده خود، با انسانهای دیگر نیز معاشرت دارد، لازم است با ایجاد یک سیستم آموزش و پرورش مطابق با شرایط وی و جامعهای که در آن زندگی میکند، او را برای ورود به جامعه آماده کرد و مطالب مورد نیاز را به وی آموزش داد تا بتواند زندگی بهتری داشته باشد و بهتر بتواند از موقعیتها و امکاناتی که در اختیار دارد استفاده کند. با توجه به پیشرفت علوم و فناوری، باید روشهای آموزش و تعلیم و تربیت نیز همراه با این تحولات توسعه یابد. نیاز انسان نیز به تعلیم و تربیت مختص زمان و مقطع خاصی از زندگی او نیست و او همواره نیازمند ارتقای دانش و معلومات خود است.
* مدیریت آموزشی
هدف این گرایش تربیت نیروی انسانی متعهد و کاردان در زمینه مدیریت آموزشی در سطوح مختلف آموزشی در کشور و برآوردن نیازهای آموزشی وزارتخانهها و مراکز و مؤسسات آموزشی و دانشگاهها بر اساس ارزشهای اسلامی و اصول مدیریت است. یک مدیر آموزشی باید از ویژگیهای مختلف همانند قدرت برنامهریزی، روابط انسانی خوب، درک و اجرای اصول صحیح مدیریت آموزشی برخوردار باشد تا بتواند در رابطه با مسائل و مشکلات آموزشی حوزه فعالیت خود قدرت تشخیص و تصمیمگیری داشته باشد.
* برنامهریزی آموزشی و برنامهریزی درسی
هدف از ایجاد دوره کارشناسی ارشد برنامهریزی آموزشی و برنامهریزی درسی عبارت است از:
1- تربیت مدرسان متعهد و متخصص که بتوانند در آینده عهدهدار تدریس، تحقیق و تربیت نیروی انسانی لازم در این رشته مهم علمی باشند.
2- تقویت قدرت تفکر منطقی و انتقادی دانشجویان جهت بررسی و تجزیه و تحلیل برنامههای آموزشی و درسی مدارس کشور.
3- تربیت افرادی که قادر باشند بررسی تطبیقی روی برنامهها، طرحها و الگوهای متداول و پیشرفتهای که در سایر کشورها با موفقیت طراحی و اجرا شده را انجام داده و پیشنهادات لازم را در جهت تطبیق این طرحها با برنامهها با توجه به خصوصیات آموزشی، عقیدتی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی افراد جامعه امروز کشور باشند، ارائه دهند.
4- تربیت افراد متخصص در زمینههای برنامهریزی آموزشی و برنامهریزی درسی با توجه به ویژگیها و نیازهای فردی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه امروز
* تکنولوژی آموزشی
تکنولوژی آموزشی عبارتست از آگاهی و مهارتهای علمی که شامل روشهای سیستماتیک طراحی، اجرا و ارزشیابی فرآیند تدریس و یادگیری بر مبنای اهداف مشخص و بر اساس پژوهش در یادگیری و ارتباط انسانی و بهکارگیری ترکیبی از منابع انسانی و مادی برای ایجاد یادگیری عمیق و پایدار. این تعریف بر این اصل دلالت میکند که برای امر آموزش و پرورش، طراحی سیستماتیک و استفاده ماهرانه و عقلانی از مواد و وسایل آموزشی، شرط اساسی و اولیه است. بنابراین بر خلاف تصور عامه، تکنولوژی آموزشی صرفاً در وسایل و تجهیزات خلاصه نمیشود، بلکه یک نگرش تازه و به نوعی فلسفه تعلیم و تربیت است که با استفاده از اصول روانشناسی و بهرهگیری از علم برنامهریزی آموزشی و طراحی دقیق مبتنی بر هدفهای مشخص و بالاخره با در نظر گرفتن توأم منابع و امکانات انسانی و مادی بهترین روش استفاده از وسایل آموزشی را در جهت تغییر رفتار فراگیران عرضه میکند.
* مدیریت و برنامهریزی آموزش عالی
در طی چندین سال گذشته مدیریت دانش از طریق پیشرفتها و دیدگاههای جدید از نسلی به نسل دیگر تغییر یافته است. نظامهایی در جهت سنجش دانش، سرمایه ذهنی و دیگر داراییهای علمی یک کشور از اهداف اصلی این رشته تحصیلی است. در این راستا استفاده از فنآوریهای مدرن برای انتقال دانش عینی از ابزارهای این رشته تحصیلی است به این معنی که علاوه بر خلق دانش به اشاعه و استفاده اطلاعات اهمیت زیاد میدهد. آموزش از راه دور یا دانشگاه مجازی نمونهای از تولیدات این رشته تحصیلی است.
* تحقیقات آموزشی
هدف از تحصیل در این رشته تربیت کارشناسانی است که نتایج تحقیق در تاریخ آموزش و پرورش و الگوها و روشهای تدریس متفاوت در کشورهای گوناگون را نحوه تعلیم و تربیت کودکان در مدارس را وسیلهای در راستای تدوین و خلق الگوها و سبکهای نوین آموزشی در نظام علمی کشور قرار میدهد.
* تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش
فلسفه آموزش و پرورش یکی از دانشهای میان رشتهای است که با دو قلمرو فلسفه و آموزش و پرورش در ارتباط است و تحصیل در آن نیز مستلزم اطلاع قبلی از مبانی و مباحث فلسفه از یک سو و دانستن مبانی دانش آموزش و پرورش از سوی دیگر است در ایران تا آغاز دهه 1340، این رشته، دانش مستقلی تلقی نمیشد ولی از این دوره به بعد رفته رفته کتابهای هر چند متعدد ترجمه و تالیف شد. از یک سوء فلسفه آموزش و پرورش عبارت است از آشنایی با نظریات تربیتی موجود در مکتبهای اصلی و بزرگ فلسفی و از سویی دیگر تربیت انسان را باید هدف و مقصدی باشد که جوامع را بر آن میدارد تا به طرح و سازمان بخشیدن سازمان آموزش و پرورش برآیند. به هر کدام از دو سوی امر بنگریم، فلسفه آموزش و پرورش را باید «حکمت تربیت» بنامیم و مقصود از آن راهگشایی خردمندانه در عمل تربیتی است.
* آموزش بزرگسالان
وضعیت آموزش در آغاز قرن بیستم دلیلی است برای اهمیت بیش از پیش این رشته دانشگاهی. 70% جمعیت بالای 15 سال جهان و 90% جمعیت همین گروه سنی در کشورهای جهان سوم به آموزش و پرورش دسترسی ندارند. بیشتر این جمعیت در کشورهای جهان سوم زندگی میکنند. از سوی دیگر به دلیل وابستگی روزافزون زندگی به علم و دانش و فنآوری و ضرورت همگانی انسان با آن یکی دیگر از ضرورتهای وجود این رشته دانشگاهی است. از دیگر دلایل علاقهمندی کشورها به این رشته تحصیلی میتوان موارد زیر را نام برد:
ضرورت ایجاد فرصت برابر آموزش و پرورش برای همه مردم و در تمام عمر، گسترش آموزش غیررسمی به موازات آموزش رسمی.
از اهداف اصلی این رشته تحصیلی میتوان به: تدارک یک نظام آموزشی فراگیر برای بازماندگان از تحصیل، علاقهمندان به بازگشت مجدد به تحصیل در کلیه سطوح، پایهگذاری جامعه در حال یادگیری، مبارزه با بیسوادی اشاره نمود
مجموعه علوم تربیتی 2
این مجموعه شامل(مشاوره و راهنمایی، روانشناسی کودکان استثنایی، روانشناسی تربیتی، مشاوره مدرسهای، شغلی، خانوادهای، توانبخشی)
*رشته مشاوره و راهنمایی
یکی از رشتههای گروه علوم انسانی است که جنبه کاربردی دارد و دروس آن بیشتر در زمینه رشد، ابعاد مختلف شخصیت آدمی و پیشگیری از مشکلات و اختلالات بخصوص مشکلات دانشآموزان و نوجوانان میباشد.
کارشناس مشاوره عمدتاً به یاری خود فرد، مشکل او را حل میکند. به عبارت دیگر به مراجعه کننده کمک میکند تا تفکر، احساسات، اندیشه و یا تصمیمگیری خود را تغییر داده تا در نهایت بتواند نوع رابطه خود را با دنیای اطرافش تغییر دهد، اما یک مددکار با تأثیر بر روی دنیای بیرون فرد، مشکل مراجعه کننده را حل میکند. برای مثال به یاری خانواده، محیط کار و یا نهادهای مختلف موجود در کشور، مشکلات خانوادگی، اقتصادی و یا کاری مراجعه کننده را حل میکند.
دانشجو این رشته نیازمند کسب توانمندیهای آشنایی با روانشناسی تعلیم و تربیت، آگاه بودن از مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و مذهبی است تا بتواند مراجعهکنندگان خود را که از اقشار مختلف جامعه و دارای مشکلات متنوعی هستند بهخوبی راهنمایی کند و باید در درسهای ریاضی خصوصاً آمار و زبان انگلیسی قوی باشد.
خوب گوشدادن و خوب سخن گفتن دو ویژگی مهم و ضروری برای دانشجوی رشته مشاوره است چون یک مشاور باید بتواند با صبر و بردباری و آرامش درونی خود فضای مناسبی برای مراجعه کننده ایجاد کند و به او اجازه دهد که خود را تخلیه کرده و دغدغههای ذهنی خویش را بیان کند و سپس با کلامی گویا و فصیح او را راهنمایی نماید.
دانشجو مشاوره از یک سو باید شخصیتی متعادل داشته باشد تا بتواند بر دیگران تأثیر گذاشته و به درستی آنها را راهنمایی کند و از سوی دیگر اهل تحقیق و پژوهش باشد تا علل مشکلات و بحرانهای موجود در جامعه را ریشهیابی کند.
مشاوره در اصل یعنی پیشگیری و پیشگیری یعنی اینکه به افراد آموزش داده شود که چه کنند تا دچار بحرانهای روحی نگردند و راه پیشرفت و تکامل را راحت تر و سریع تر طی نمایند.
روانشناسی یک علم تحقیقاتی است اما مشاوره بیشتر جنبه کاربردی دارد که از تحقیقات و دادههای روانشناسی برای حل مشکلات مردم یاری میگیرد. همچنین موضوع روانشناسی (روانشناسی بالینی) افرادی است که دچار اختلالات روحی و روانی شدهاند، یعنی در این علم بیماران روحی و روانی مورد مطالعه قرار میگیرند اما در مشاوره سخن از مردم عادی است که با بحرانهای روحی روبرو هستند.
* مشاوره مدرسه( تحصیلی):
مشاوره مدرسهای به دانش آموز در انتخاب رشتهی تحصیلی، مواد درسی، یا حل مشکلات تحصیلی کمک میکند. و برخی از اهداف این رشته راهنمایی دانش آموزان در امر آموزش و کسب عادتهای صحیح در مطالعه، کمک به دانش آموزان در ارزیابی صحیح علایق، استعدادها و تواناییهای خود به منظور طرحریزیهای تحصیلی، کشف علل مشکلات تحصیلی دانش آموزان و کمک به آنان در رفع آنها، کمک به معلمان در انطباقدادن روشهای تدریس خود با نیازمندیها و استعدادهای فردی دانش آموزان و .... میباشد.
مشاوره شغلی:
مشاوره و راهنمایی شغلی جریانی پیوسته و مداوم است که نگاهی آیندهگرا داشته و با طرحریزی، آمادگی و سازش فرد با شغل انتخابی، سروکار دارد. در واقع فراگردی دو سویه است که از یک سو بر تمام جنبههای شخصیت و شناسایی کامل فرد تأکید دارد، و از سوی دیگر بر اطلاعات حداکثری از مشاغل، فرصتهای شغلی موجود و سایر امکانات شغلی و استخدامی نظر دارد. نهایتاً به فرد این امکان را میدهد که پس از آگاهی از رغبتها و استعدادهای فردی و بررسی فرصتهای شغلی موجود آگاهانه انتخاب شغل نماید. در واقع «راهنمایی شغلی» مصاحبهی اولیهای است که با توانسنجی و شخصیتشناسی از مراجع و انطباق با شرایط حاکم بر فرصتهای شغلی موجود، فرد را در انتخاب شغل صحیح و متناسب راهنمایی میکند. «مشاورهی شغلی» فراگیر و پیوسته است و نقش اساسی آن پس از راهنمایی اولیه و انتخاب شغل توسط فرد آغاز میشود.
مشاوره خانواده:
هدف این رشته بینش و بصیرت دادن به مراجع یا مراجعان است تا مشکل خود را با آگاهی بررسی کنند و دربارهی آن به تصمیمگیری بپردازند. و به مسائلی مانند: عدم هماهنگی خصوصیات اخلاق، دخالت خویشاوندان در زندگی داخلی، نداشتن مسکن مستقل، مشکلات زناشویی و عدم هماهنگی در پرورش فرزندان میپردازد.
مشاوره توانبخشی:
مشاوره توان بخشی ویژه معلولین جسمی مانند نابینایان، ناشنوایان، افراد فلج و غیره است. مشاوره در جهت درمان، تربیت، ایجاد اعتماد به نفس در معلولین، بهرهگیری هر چه بیشتر آنها از نیروها و استعدادهای بالقوه خودشان است. در برخی از مؤسسات تا حدودی مشاوره با معلولین ذهنی و بیماران روانی سر وکار دارد.
* رشته روانشناسی کودکان استثنایی :
شاخهای از دانش روانشناسی است که به تعریف کلیه مسایل مربوط به کودکان استثنایی از گستره کودکان تیزهوش تا کودکان عقبمانده ذهنی، کودکان نابینا و کم بینا، کودکان ناشنوا و کم شنوا، کودکان دارای ناتوانیهای تکلمی و کودکان دارای ناتوانیهای حرکتی و ذهنی و تمامی امور و تعاریف مربوط به پیشگیری و شناخت و آموزش این کودکان میپردازد.
* رشته روانشناسی تربیتی:
یکی از مهمترین رشتههایی است که به بحث و بررسی پیشرفتهای درسی و نارساییهای تحصیلی یاد گیرندگان میپردازد و هدف آن کمک به دست اندرکاران تربیت در برخورد درست با مسائل آموزشی و تربیتی است.
روانشناسی تربیتی نقش کارسازی در شناخت شاگردان، تربیت معلمان و طرح و اجرای برنامههای آموزشی و پرورشی به عهده دارد. تدوین و طرحریزی محتوای درسی سالهای مختلف تحصیلی بر پایه اصول و کشفیات روانشناسی تربیتی، آشناسازی معلمان با شیوههای تدریس نوین که حاصل پژوهشهای روانشناسی تربیتی است و کاربست دیگر یافتههای تربیتی در شرایط آموزشگاهی به بهبود عملکرد یادگیرندگان و در نتیجه رسیدن به اهداف جزئی و کلی تربیتی در سطح فردی و جامعه خواهد شد.